ιστορικά στοιχεία (ο τόπος μας – το σχολείο μας)

o Τόπος μας

Δυτική Ελλάδα έλεγαν κατά την Επανάσταση τη Δυτική Στερεά Ελλάδα και την Ήπειρο. Όμως, επειδή μετά το 1822 οι επιχειρήσεις περιορίστηκαν κυρίως στις νότιες περιοχές της Δυτικής Ελλάδας, η ονομασία κυρίως αφορούσε την Αιτωλοακαρνανία και Ευρυτανία. Στις περιοχές αυτές καθυστέρησε ο Αγώνας περίπου δύο μήνες. Η αιτία ήταν ότι τα στρατεύματα του Σουλτάνου είχαν πλημμυρίσει την Ήπειρο πολεμώντας τον Αλή πασά. Γι’ αυτό οι καπεταναίοι της Δυτικής Στερεάς και ιδιαίτερα ο Βαρνακιώτης, που ήταν ο πιο σημαντικός, διστάζανε μπροστά στον όγκο του εχθρού και στους κινδύνους. Όταν ο πόλεμος μεταφέρθηκε στο Μεσολόγγι, ολόκληρη σχεδόν η άλλη περιοχή ήταν στα χέρια των Τούρκων. Όταν έπεσε το Μεσολόγγι, η περιοχή έμεινε στα χέρια των Τούρκων μέχρι το 1829. Όταν μετά την Επανάσταση καθορίστηκαν τα σύνορα του νεοελληνικού κράτους, μονάχα η Αιτωλοακαρνανία και η Ευρυτανία περιλήφθηκαν στην ελληνική επικράτεια. Η υπόλοιπη Δυτική Ελλάδα προς την Ήπειρο έμεινε υπό τουρκικό ζυγό μέχρι το 1913, όταν ελευθερώθηκε από τον ελληνικό στρατό.

Η Ακαρνανία είναι η περιοχή του νομού Αιτωλοακαρνανίας που βρίσκεται στα δυτικά του ποταμού Αχελώου. Περιλαμβάνει τις πρώην επαρχίες Βάλτου, Βόνιτσας και Ξηρομέρου. Πρόκειται για περιοχή ορεινή στη μεγαλύτερή της έκταση, με τα βουνά του Βάλτου, το Μακρυνόρος και τα Ακαρνανικά Όρη. Επί τουρκοκρατίας έγινε καταφύγιο και ορμητήριο της κλεφτουριάς. Στις 25 Μαΐου του 1821 άρχισε η Επανάσταση και στην Ακαρνανία, με προκήρυξη του Γ. Βαρνακιώτη. Μετά την Επανάσταση η Ακαρνανία μαζί με την Αιτωλία και την Ευρυτανία αποτέλεσαν το Νομό Αιτωλοακαρνανίας μέσα στο νεοϊδρυθέν ελληνικό κράτος. Η Αιτωλοακαρνανία παλαιότερα ονομαζόταν Κάρλελι ή Κάρελι, γι’ αυτό όσοι κατοικούσαν σ’ αυτήν ή κατάγονταν απ’ αυτήν ονομάζονταν Καρελίτες. Αυτή η παλαιά ονομασία της Αιτωλοακαρνανίας, κατά την πιθανότερη εκδοχή, οφείλεται στον μέχρι το 1430 τοπάρχη της περιοχής Κάρολο Τόκο. Κατά μιαν άλλη εκδοχή, ονομάστηκε από τους Τούρκους Καρλή-ιλί, δηλαδή χιονώδης χώρα. Η Ακαρνανία αποτελείται από ένα νοητό τρίγωνο, που περικλείεται από το Ιόνιο πέλαγος, τον Αχελώο ποταμό, τον Αμβρακικό κόλπο και τη Νότια Πίνδο.

Το χωριό Αετός του Ξηρομέρου κατά τα πρώτα χρόνια της τουρκοκρατίας ήταν πρωτεύουσα των πέντε επαρχιών της Ακαρνανίας που οι Τούρκοι τις ονόμαζαν «Κάρλελι». Απέναντι από τον Αετό, στη ράχη του Προφήτη Ηλία, τοποθετήθηκαν ο Βαρνακιώτης με το σώμα του και άλλοι καπεταναίοι, όταν στις 9 Αυγούστου του 1822, ο Κιουταχής έφτασε με τρεις χιλιάδες Τουρκαλβανούς από τον Αμβρακικό στο χωριό Παπαδάτες καίγοντας κι ερημώνοντας. Ο Βαρνακιώτης με τους άλλους Έλληνες, αν και πολύ λιγότεροι, εξαπέλυσαν γιουρούσι κατά των Τουρκαλβανών, και μετά από τρίωρη μάχη, ο Κιουταχής, από το φόβο μήπως έρθουν κι άλλοι Έλληνες από το στρατόπεδο του Μαχαλά, πήρε το σώμα του, αφού έχασε αρκετούς άνδρες, και γύρισε στο Λουτράκι του Αμβρακικού, αποφασισμένος να περιμένει και τον Ομέρ Βρυώνη για να ξεκινήσουν μαζί την εκστρατεία κατά της Αιτωλοακαρνανίας.

Το Ξηρόμερο ως περιοχή της Ακαρνανίας αποτελούσε κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας αρματολίκι. Όταν άρχισε ο απελευθερωτικός Αγώνας, αρματολός Ξηρομέρου ήταν ο Γεώργιος Βαρνακιώτης. Πρώτος ο Βαρνακιώτης κήρυξε την Επανάσταση στη Δυτική Ελλάδα. Μετά την προσχώρηση του Βαρνακιώτη στους Τούρκους εξαιτίας της αντιπαλότητας προς τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, ο οποίος τον διέβαλε ως προδότη, ο Θεοδωράκης Γρίβας ήθελε να είναι αυτός αρχηγός των όπλων του Ξηρομέρου. Επειδή οι Χασαπαίοι δεν τον δέχονταν, ο Γρίβας με τους δικούς του δολοφόνησαν τρεις Χασαπαίους. Αυτό έγινε αφορμή εμφύλιας ρήξης, στην οποία ενεπλάκησαν και ο Τσόγκας και οι Σουλιώτες. Τελικά, ο Γρίβας αναγκάστηκε να φύγει για το Μοριά. Πολλοί κάτοικοι του Ξηρομέρου, στις δύσκολες περιστάσεις, έμεναν στο κοντινό νησάκι Κάλαμος γι’ ασφάλεια. Μετά την απελευθέρωση και η περιοχή του Ξηρομέρου αποτέλεσε τμήμα του νεοελληνικού κράτους. Αργότερα ονομάστηκε, μαζί με την περιοχή της Βόνιτσας, επαρχία Βονίτσης και Ξηρομέρου.

Στη γεωμορφολογία της επαρχίας Βονίτσης και Ξηρομέρου δεσπόζουν τα Ακαρνανικά Όρη (1589 μ.), τα οποία καταλαμβάνουν το δυτικότερο τμήμα του Νομού Αιτωλοακαρνανίας. Αποτελούνται από τρεις δέσμες-πτυχές (κορυφές: Περγαντή 1425 μ., Υψηλή Κορυφή 1589 μ., Μπουμιστός 1573 μ.) και το παράκτιο Σερέκα (1171 μ.), που χωρίζονται μεταξύ τους από χαμηλές ζώνες φλύσχη. Ο φλύσχης είναι κλαστικός ιζηματογενής σχηματισμός, συχνά μεγάλου πάχους, αποτελούμενος από επαναλαμβανόμενες εναλλαγές σχετικά χονδρόκοκκων ψαμμιτών και λιγότερο ή περισσότερο σχιστοφυών αργίλων. Ο φλύσχης της Δυτικής Ελλάδας αποτελείται από αργίλους, μάργες και λεπτόκοκκους ψαμμίτες και κροκαλοπαγή, στα ανώτερα στρώματά του, ενώ μερικές φορές περικλείει και απολιθωματοφόρους ασβεστολίθους. Οι ζώνες φλύσχη καταλήγουν στην παραλία και κάθε μία τους αντιστοιχεί με έναν μικρό κόλπο, ενώ τα όρη με χερσονήσους. Έτσι η ακτογραμμή εμφανίζεται κλιμακωτή, με υποχώρηση από το βορρά προς την ανατολή. Συγχρόνως οι οροσειρές βυθίζονται και αναδύονται σε νησίδες (το όρος Σερέκας σχηματίζει τον Κάλαμο και την Κάστο και η Βελούτσα τις Εχινάδες). Η Ακαρνανική οροσειρά αποτελεί συνέχεια των οροσειρών της Ηπείρου, νότια από το ευρύτερο βύθισμα του Αμβρακικού κόλπου. Σημαντικό ρόλο στον σχηματισμό των οροσειρών αυτών παίζει ο ασβεστόλιθος και ο γύψος.

Οι Φυτείες είναι αρχαία πόλη της Ακαρνανίας, στα δυτικά της Στράτου, κοντά στη μονή του Αγίου Γεωργίου και το χωριό Μπαμπίνι. Η αρχαία πόλη των Φοιτιών ήταν ένα θαυμαστό και απόρθητο κάστρο. Ιδρυτής της πόλης φέρεται από τη μυθολογία ο Φοίτιος, ο γιος του Αλκμέωνος ή κάποιος απόγονός του με το όνομα αυτό. Ο Θουκυδίδης ονομάζει την πόλη «Φυτίαν», ο Πολύβιος ο Μεγαλοπολίτης «Φύταιον», «Φυτιάς», Φυτείες. Οι Καρολίδης και Δημητράκος την αναφέρουν στο Λεξικό τους με το όνομα «Φυτιά». Ο Στέφανος ο Βυζάντιος την ονομάζει Φοιτίαι από το «φοιτάν», που κατά τον Απολλώνιο τον Ρόδιο προέρχεται από το «φοιταλεήν» (εμμανής, μανιωδώς πορευομένην: «Φοίτος γαρ η μανία λέγεται»).Τον 3ο π.Χ. αιώνα την πόλη κατέλαβαν οι Αιτωλοί και το 219 π.Χ. ο Φίλιππος Ε´. Στις ιστορικές πηγές η πόλη αναφέρεται και ως Φυτία ή Φοίτεια ή Φοίτειον. Ερείπιά της σώζονται κοντά στο χωριό Πόρτα.

Οι σημερινές Φυτείες είναι το χωριό Μαχαλάς της Ακαρνανίας, όπου μετά τη μάχη του Πέτα μαζεύτηκαν 3.000 ένοπλοι Έλληνες και συγκροτήσανε στρατόπεδο. Το 1825, διάφορα ελληνικά σώματα χτύπησαν τους Τούρκους που σταθμεύανε στο Μαχαλά και σκότωσαν αρκετούς παίρνοντας και διάφορα εφόδια. Ήταν στην κοιλάδα Λάσπη, κάτω από τον Μαχαλά, όπου συγκεντρώθηκαν πολλοί καπεταναίοι με τα σώματά τους, με πρόσκληση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, και ξεκίνησαν για την Ήπειρο, όπου έπαθαν την καταστροφή στη μάχη του Πέτα. Κοντά στη Λάσπη, στη θέση Δερβένη, αργότερα, την 1η Νοεμβρίου του 1825, ο Καραϊσκάκης και άλλοι καπεταναίοι επιτέθηκαν σε εξήντα πέντε καβαλλάρηδες και πεζούς Τούρκους που περάσανε από εκεί. Σκότωσαν τους εξήντα, έπιασαν τον ένα ζωντανό και μόνο τέσσερις ξέφυγαν. Όπως αναφέρουν σε γράμμα τους προς την Επιτροπή της Δυτικής Ελλάδας οι καπεταναίοι αυτοί, μεταξύ των σκοτωμένων Τούρκων ήταν και ο δελήμπασης (ο αρχηγός των Τούρκων καβαλλάρηδων, των δελήδων) του Κιουταχή. Από τους Έλληνες σκοτώθηκαν δύο και πληγώθηκαν τέσσερις.

Ακολούθως, αναφέρουμε κατ’ αλφαβητική σειρά οπλαρχηγούς και αγωνιστές των εθνικών αγώνων, από τα ορλωφικά (1770) μέχρι την Επανάσταση (1821), μεγαλύτερης ή μικρότερης ιστορικής εμβέλειας που κατάγονταν από την περιοχή της Ακαρνανίας και του Ξηρομέρου. Ασφαλώς, ο κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός και η ακρίβεια των ιστορικών στοιχείων υπόκειται στη βάσανο της κριτικής, χωρίς να ισχυριζόμαστε ότι πρόκειται για την πάσα αλήθεια που αναδύεται γυμνή από τον ωκεανό της Ιστορίας.
Βαρνακιώτης Γεώργιος του Νικολού. Οπλαρχηγός από το χωριό Βάρνακα της Ακαρνανίας, όπου γεννήθηκε, το 1780. Ο Γ. Βαρνακιώτης κληρονόμησε το αρματολίκι από τον πατέρα του και υποτάχτηκε στον Αλή πασά. Είχε επίσης φιλία και με τον Ομέρ Βρυώνη. Υπέγραψε την κήρυξη της Επανάστασης στις 23 Μαΐου του 1821. Στις 3 Ιουνίου έφτασε στο Βραχώρι (Αγρίνιο) και σ’ αυτόν παραδόθηκαν οι πολιορκημένοι Τούρκοι, στις 10 Ιουνίου 1821. Η ρήξη του με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, ο οποίος υπήρξε η σημαντικότερη πολιτική προσωπικότητα της Ελληνικής Επαναστάσεως, έσπρωξε τον Βαρνακιώτη, ο οποίος ήταν ο σημαντικότερος οπλαρχηγός της Δυτικής Ελλάδας, στους Τούρκους. Γύρισε στους Έλληνες όταν ήρθε ο Ιωάννης Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας. Το 1830, ο Βαρνακιώτης, αφού πήρε αμνηστία, για τον συμβιβασμό του με τους Τούρκους, αναγνωρίστηκε χιλίαρχος του ελληνικού στρατού. Πέθανε το 1842.
Βαρνακιώτης Γιαννάκης του Νικολού. Οπλαρχηγός από το Ξηρόμερο, αδελφός του Γ. Βαρνακιώτη. Πήρε μέρος στη μάχη του Βραχωριού και σε άλλες τρεις μάχες κοντά στη Βόνιτσα. Το 1822, η Γερουσία της Δυτικής Ελλάδος τον ονόμασε χιλίαρχο. Πέθανε από φυσικό θάνατο, το 1825.
Βαρνακιώτης Γιώτης του Νικολού. Αδελφός κι αυτός του Γ. Βαρνακιώτη. Πολέμησε στο Αγρίνιο, οδηγώντας πολλούς Βαλτινούς και Ξηρομερίτες. Η Γερουσία Δυτικής Ελλάδος τον ονόμασε χιλίαρχο.
Βασιλάκης Νικόλαος. Αγωνιστής από το Ξηρόμερο. Πήρε μέρος στην Επανάσταση από το 1821 μέχρι το 1826. Όταν έπεσε το Μεσολόγγι προσκύνησε τους Τούρκους. Όταν ήρθε ο Καποδίστριας ξαναγύρισε στους Έλληνες και αγωνίστηκε πατριωτικά.
Βερής Κώστας. Μικροκαπετάνιος από το Ξηρόμερο , στο σώμα του Τσόγκα. Μετά το 1824 προσκολλήθηκε στον Καραϊσκάκη. Πήρε μέρος στη μάχη του Χαϊδαριού, στο Ζεμενό, στην Αράχωβα. Αργότερα, διορίστηκε πολιτάρχης στο Άργος. Επί βασιλείας Όθωνος έγινε συνταγματάρχης και στρατονομοεπιθεωρητής και αντιστράτηγος της φάλαγγας. Πέθανε το 1880.
Βλαχογιάννης ή Κοντός Νικόλαος. Για τον αγωνιστή αυτόν η «Νέα Εφημερίς», στις 22 Οκτωβρίου 1891, έγραψε τα εξής: «Την 13 Οκτωβρίου απεβίωσεν εν Μαχαλά ο ταγματάρχης του πεζικού και πρωταγωνιστής της Ελληνικής Επαναστάσεως Νικόλ. Βλαχογιάννης ή Κοντός. Ο αείμνηστος γέρων μετέσχε και διεκρίθη εις πλείστας μάχας του ιερού αγώνος…».
Γαλάνης Γρηγόριος. Μικροκαπετάνιος από τη Δυτική Ελλάδα. Γιος του Πάνου Γαλάνη. Σκοτώθηκε στο Μεσολόγγι το Μάρτιο του 1826.
Γαλάνης Πάνος ή Μεγαπάνος. Ένας από τους σημαντικότερους προύχοντες της Δυτικής Ελλάδας. Καταγόταν από το Μαχαλά του Ξηρομέρου. Επί Αλή πασά έγινε Αγιάν Βιλαετλής του Κάρλελι (ας πούμε Έπαρχος), κι άρχισε να διαμένει στο Βραχώρι (Αγρίνιο), που τότε ήταν η πρωτεύουσα των πέντε επαρχιών της περιοχής. Κατηχήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και, λόγω του αξιώματός του, βοήθησε στην εξάπλωσή της. Όταν κηρύχθηκε η Επανάσταση και συγκροτήθηκαν οι τοπικές διοικήσεις, ο Γαλάνης ήταν μέλος της Γερουσίας της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος, καθώς και σε μεταγενέστερα τοπικά διοικητικά όργανα. Το 1824 ήταν μέλος του δικαστηρίου που δίκασε τον Καραϊσκάκη. Πλησίαζε πλέον τα ογδόντα χρόνια του. Όταν κατά τη διαδικασία παρατήρησε στον Καραϊσκάκη ότι, μιας και είναι πενήντα χρονών έπρεπε να έχει κόψει το χούι που είχε, να λέει πολλά λόγια, απειλές κτλ., ο Καραϊσκάκης του απάντησε με ένα χοντρό χωρατό που προκάλεσε ακράτητα γέλια σε όλους. Του θύμισε ότι και ο ίδιος ο «κυρ’ Πάνος» αν και ογδόντα χρονών δεν έκοψε το χούι που είχε να πλαγιάζει με γυναίκες. Το 1826, όταν ο Ιμπραήμ ανάγκασε τη φρουρά του Αιτωλικού να συνθηκολογήσει, ο Γαλάνης, ο Μαγγίνας και ο παπάς Οικονόμου υπογράψανε τη συνθήκη. Παραδόθηκαν και ο Πάνος Γαλάνης πέθανε στην αιχμαλωσία.
Γάντζος Γ. Αγωνιστής από την Παληοκατούνα Ξηρομέρου. Πήρε μέρος σε πολλές μάχες και στις πολιορκίες του Μεσολογγίου.
Γάτσης Αθανάσιος. Αγωνιστής από την Μπαμπίνη Ξηρομέρου. Πήρε μέρος σε πολλές μάχες και στις πολιορκίες του Μεσολογγίου όπου και πληγώθηκε.
Γεροδημήτρης ή Πιτσικάς Ευστάθιος. Αγωνιστής από την Κανδήλα Ξηρομέρου. Πολέμησε από τις αρχές του Αγώνα παίρνοντας μέρος σε πολλές μάχες. Πέθανε στο Μεσολόγγι κατά την τελευταία πολιορκία.
Γερονικολός Απόστολος. Αγωνιστής από το Ξηρόμερο. Πήρε μέρος και στις τρεις πολιορκίες του Μεσολογγίου. Επί Καποδίστρια υπηρέτησε στην οροφυλακή.
Γιαννέτας Ιωάννης. Αγωνιστής από την Παληοκατούνα Ξηρομέρου. Πήρε μέρος σε πολλές μάχες της Δυτικής Στερεάς και στις πολιορκίες του Μεσολογγίου, καθώς και στην Έξοδο.
Γιαννέτας Κωνσταντίνος. Αγωνιστής από την Παληοκατούνα Ξηρομέρου. Υπηρέτησε στο σώμα του Βλαχόπουλου. Πολέμησε σε πολλές μάχες και στην πολιορκία του Μεσολογγίου.
Γκόλιας Δημήτριος και Ευστάθιος. Δύο αδέλφια, αγωνιστές από την Κανδήλα Ξηρομέρου. Πήρανε μέρος σε πολλές μάχες και σκοτώθηκαν κατά την τελευταία πολιορκία του Μεσολογγίου.
Γρηγόραινας Ευστάθιος. Αγωνιστής από την Παληοκατούνα Ξηρομέρου. Πολέμησε ως μικροκαπετάνιος σε πολλές μάχες στη Δυτική Ελλάδα και στην πολιορκία του Μεσολογγίου.
Γριβαίοι. Παλαιά οικογένεια αρματολών της Δυτικής Ελλάδας. Κατάγονταν από χριστιανούς Αρβανίτες. Στις αρχές του 17ου αιώνα εγκαταστάθηκαν στο χωριό Περατιά της Ακαρνανίας. Στην Επανάσταση έδρασαν, κυρίως, ο Θεοδωράκης, ο Αλέξης (ή Γαρδικιώτης), ο Σταύρος, ο Σβίγκος και ο Φλώρος.
Γρίβας Αλέξης ή Γαρδικιώτης Γρίβας. Γιος του Δράκου (Δημήτρη) Γρίβα και αδελφός του Θεοδωράκη Γρίβα. Δεκαοκτάχρονος πήρε μέρος στην Επανάσταση. Το 1826, ακολούθησε τον Καραϊσκάκη στην Ανατολική Ελλάδα και με δικό του σώμα πήρε μέρος στη μάχη της Αράχωβας, στο Κερατσίνι, Πειραιά κλπ. Μετά, υπηρέτησε ως υπασπιστής του Όθωνος. Πέθανε το 1855.
Γρίβας Γεωργάκης (ή Σβίγκος). Αδελφός του Δράκου (Δημήτρη) Γρίβα και θείος του Θεοδωράκη και λοιπών Γριβαίων. Σκοτώθηκε κατά την τελευταία πολιορκία του Μεσολογγίου, το 1826.
Γρίβας Δράκος ή Δημήτρης. Αρματολός Βονίτσης και Ξηρομέρου, πατέρας του Θεοδωράκη, Αλέξη και λοιπών Γριβαίων που έδρασαν κατά την Επανάσταση. Τον δηλητηρίασε ο Αλή πασάς στα Γιάννενα.
Γρίβας Θεόδωρος (Θεοδωράκης). Γιος του Δράκου (Δημήτρη) Γρίβα. Γεννήθηκε το 1797 στην Πρέβεζα. Όταν κηρύχθηκε η Επανάσταση στη Δυτική Ελλάδα οργάνωσε δικό του σώμα από διακόσιους Ακαρνάνες. Πήρε μέρος στην πολιορκία του Βραχωριού. Μετά, με περίπου πενήντα άνδρες πήγε στο Μοριά. Μαζί με τον Παναγιώτη Καρατζά στην Αχαΐα επιτέθηκαν στους Τούρκους και κατέλαβαν το Γηροκομείο, τον Αύγουστο του 1821. Αργότερα, πήγε με τον Α. Μαυροκορδάτο στην εκστρατεία στη Δυτική Ελλάδα. Μετά την καταστροφή στη μάχη του Πέτα, ο Μαυροκορδάτος τον έστειλε στον Ζαΐμη για να ζητήσει τη βοήθεια των Πελοποννησίων για το Μεσολόγγι. Πήρε μέρος στην άμυνα του Μεσολογγίου κατά την πρώτη πολιορκία. Όταν ο Γ. Βαρνακιώτης πήγε με τους Τούρκους, ο Γρίβας διεκδίκησε την αρχηγία των όπλων του Ξηρομέρου. Η μεγάλη οικογένεια των Χασαπαίων αντιδρούσε κι ο Γρίβας έσφαξε τρία μέλη της. Εξαιτίας του εγκλήματος κυνηγήθηκε από τον Τσόγκα και τον Μάρκο Μπότσαρη. Τον γλύτωσαν οι Τζαβελλαίοι και στο Μεσολόγγι τον προστάτευσαν ο Αντρέας Ίσκος και ο Γιάννης Ράγκος. Τότε, οι καπεταναίοι της Δυτικής Ελλάδας απαίτησαν από τον έπαρχο Κωνσταντίνο Μεταξά να φύγει ο Γρίβας και μόνο τότε θα συμμετείχαν στον Αγώνα. Έτσι, αναγκάστηκε ο Γρίβας να πάει στο Μοριά και να υπηρετήσει ως μισθωτός στον Κολοκοτρώνη και τον Πετρόμπεη. Συνελόντι ειπείν, η διαγωγή του ανδρός έκτοτε υπήρξε τυραννική, αντιπατριωτική και εγκληματική.
Γρίβας Χρήστος. Αρματολός της Ακαρνανίας που πήρε μέρος στο κίνημα του Ορλώφ, το 1770. Με τα λίγα παλικάρια του αντιστάθηκε στο πλήθος των εχθρών επί έξι ώρες, στη θέση Άγιος Ηλίας της Αιτωλίας, αλλά κατά την ηρωική έξοδο, που αναγκάστηκαν να κάνουν, σκοτώθηκαν οι περισσότεροι, μαζί και ο Χρήστος Γρίβας. Η θέση που σφαγιάστηκαν πήρε το όνομα «των Γριβαίων τα κόκκαλα».
Γρίβας Φλώρος. Μικροκαπετάνιος από την Ακαρνανία, αδελφός του Θεοδωράκη Γρίβα. Στις αρχές Ιουλίου του 1821, μαζί με τον καπετάν Τραγουδάρα και διακόσιους αγωνιστές πιάσανε το Πέτα. Πήγε όμως μεγάλη δύναμη των Τούρκων και τους χτύπησε από την Άρτα. Αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη θέση. Δεν είχαν προλάβει να οχυρωθούν. Κατά τη συμπλοκή που έγινε σκοτώθηκε ο Τραγουδάρας.
Γριβογιώργος Ανδρ. Αγωνιστής από την Ακαρνανία. Πήρε μέρος σε διάφορες μάχες ως μικροκαπετάνιος. Μπήκε το 1825 στο Μεσολόγγι με τα παλικάρια του και σκοτώθηκε κατά την Έξοδο.
Γριβογιώργος Κωνσταντίνος. Μικροκαπετάνιος από την Ακαρνανία. Πήρε μέρος σε πολλές μάχες και τραυματίστηκε. Όταν ήρθε ο Καποδίστριας βρισκόταν αιχμάλωτος στη Χαλκίδα. Μαζί με τους συγκρατούμενούς του Λάμπρο Κάντζιο και Στάθη Νάνου πήδηξαν από τα τείχη του φρουρίου και σώθηκαν, δραπετεύοντας. Μετά την Επανάσταση, τον ονόμασαν ταγματάρχη της φάλαγγας. Αλλά στα γεράματά του γυρνούσε φτωχός και ξυπόλητος στην Αθήνα και δεν είχε ψωμί να φάει, όπως έγραψε η εφημερίδα της εποχής «Αλήθεια», στις 7 Μαΐου του 1866.
Καινούργιος Κίτσος. Μικροκαπετάνιος από την Ακαρνανία. Πολέμησε στη Δυτική Ελλάδα και στην πολιορκία του Μεσολογγίου. Μετά το 1835, καταδιώχθηκε ως ληστής και πέθανε.
Καλαμάτας Ιωάννης. Αγωνιστής από την Ακαρνανία. Πολέμησε στη Δυτική Ελλάδα, στην Πελοπόννησο και στην Αττική. Μετά την Επανάσταση, τάχθηκε στους αξιωματικούς της φάλαγγας. Πήρε μέρος στην ανταρσία, με τον Ν. Ζέρβα στην Ακαρνανία και καταδιώχθηκε ως ληστής. Σκοτώθηκε σε μια ενέδρα, το 1838
Καληνέζος Γεώργιος. Αγωνιστής από το Μακρυνόρος. Είχε κάνει κλέφτης πριν την Επανάσταση και αρματολός υπό τον Βαρνακιώτη και τον Δημ. Μακρή, τον οποίο ακολούθησε στον Αγώνα. Πολέμησε στη Δυτική Ελλάδα, σε πολλές μάχες και στην πολιορκία του Μεσολογγίου. Μετά την Έξοδο, δύο φορές πληγώθηκε μέχρι το τέλος του Αγώνα. Η επιτροπή εκδουλεύσεων τον κατέταξε στους αξιωματικούς.
Καλογεράκης ή Καλόγερος Αλέξης. Προύχοντας της Ακαρνανίας που πήρε μέρος στα ορλωφικά. Μετά την αποτυχία, κατέφυγε στη Λευκάδα, με την οικογένειά του, εκτός από έναν γιο τους δεκατριών χρόνων που αιχμαλωτίστηκε από τους Αρβανίτες κι έγινε γενίτσαρος.
Καλογεράκης Ευστάθιος. Γιος του Αλέξη Καλογεράκη από την Ακαρνανία. Πολέμησε κατά τον Αγώνα υπό τον Δημ. Μακρή στη Δυτικά Ελλάδα. Σκοτώθηκε κατά την Έξοδο του Μεσολογγίου.
Καπογιωργάκης Κώστας. Αγωνιστής από το Ξηρόμερο. Ακολουθούσε τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Μπήκε μαζί του στο Χάνι της Γραβιάς όπου πολέμησε και τραυματίστηκε. Αργότερα, πολέμησε και κατά του Ιμπραήμ στα μεσσηνιακά φρούρια, καθώς κι έξω από το Μεσολόγγι, εναντίον του Κιουταχή κατά την τελευταία πολιορκία του Μεσολογγίου. Στη μάχη της Λάσπης τραυματίστηκε. Πολέμησε ύστερα και στην εκστρατεία της Αττικής ως μικροκαπετάνιος. Μετά την Επανάσταση, η επιτροπή εκδουλεύσεων τον κατέταξε στην Πέμπτη τάξη των αξιωματικών.
Καραπάνος Φώτος. Προεστός από την Ακαρνανία. Ήταν παραστάτης της περιοχής του στην Α´ Εθνική Συνέλευση. Υποστήριξε την παράταξη του Μαυροκορδάτου. Εξελέγη μέλος της βουλευτικής επιτροπής. Ήταν απ’ αυτούς που μπήκαν στα πλοία για να γλυτώσουν όταν κατέβηκε ο Δράμαλης στην Πελοπόννησο. Απορίας άξιον πώς για την λιποταξία τους αυτή κηρύχθηκαν «άξιοι της ευγνωμοσύνης του έθνους» από το Βουλευτικό Σώμα.
Κασάπης Κωνσταντίνος. Αγωνιστής από το Ξηρόμερο. Ήταν κλέφτης, και αργότερα υπηρέτησε και στον Οδυσσέα Ανδρούτσο πριν την Επανάσταση. Κατά τον Αγώνα ακολούθησε τον Καραϊσκάκη και σκοτώθηκε στη μάχη της Αράχωβας, το 1826.
Κατσαρός Στάθης. Ξηρομερίτης μικροκαπετάνιος, πιστός οπαδός και ακόλουθος του Μαυροκορδάτου, που τον προβίβασε σε χιλίαρχο και τον διόρισε δικαστή του Καραϊσκάκη, τον Απρίλιο του 1824. Υπέγραψε κι αυτός την απόφαση καταδίκης του Καραϊσκάκη ως προδότη. Ο Κατσαρός ακολούθησε τον Μαυροκορδάτο στη Σφακτηρία, το 1825. Πιάστηκε από τους Αραπάδες (έτσι ονόμαζαν οι Έλληνες τα αιγυπτιακά στρατεύματα του Ιμπραήμ) αιχμάλωτος και πέθανε στην αιχμαλωσία.
Κουτσουμπίνης ή Σιορτάρας Δημήτριος. Αγωνιστής που πολέμησε στη δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου και σε άλλες μάχες, με διάφορους αρχηγούς. Μετά την Επανάσταση, ονομάστηκε λοχαγός της φάλαγγας και πέθανε στο χωριό Μπαμπίνη της Ακαρνανίας, το 1894, σε ηλικία εκατό χρονών περίπου. Μαυροδήμος. Αρματολός του Ξηρομέρου, από την οικογένεια των Μαυροματαίων. Έδρασε κατά την επανάσταση του Ορλώφ, το 1770, με τους Γριβαίους και ήταν από τους λίγους που σώθηκαν.
Μαυρομμάτης Γεώργιος. Κοτζάμπασης του Ξηρομέρου. Γεννήθηκε το 1771. Κατά την Επανάσταση έγινε όργανο του Μαυροκορδάτου, που τον χρησιμοποίησε και ως μέλος της Γερουσίας της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος και ως αντιπρόσωπο της περιοχής του στις εθνοσυνελεύσεις. Επί Όθωνος έγινε σύμβουλος της Επικρατείας και πέθανε το 1836.
Μαυρομμάτης Επαμεινώνδας. Φιλικός από το Ξηρόμερο. Ο πατέρας του, Νικόλαος, είχε χρηματίσει γιατρός του Μουχτάρ πασά και μετά καθηγητής στα Επτάνησα. Ο Επαμεινώνδας έγινε κι αυτός γιατρός. Κατηχήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, στις 14 Δεκεμβρίου του 1819, στο Βουκουρέστι, σε ηλικία εικοσι οκτώ ετών από τον Κωνσταντίνο Πεντεδέκα. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης διόρισε τον Επαμεινώνδα Μαυρομμάτη αρχίατρο. Αλλά αυτός ήταν ο πρώτος που τον εγκατέλειψε κι έφυγε προς την Τρανσυλβανία. Κατέβηκε, αργότερα, στη Δυτική Ελλάδα και ο Μαυροκορδάτος τον διόρισε έπαρχο Βλοχού. Χρημάτισε και πληρεξούσιος του Ξηρομέρου σε τοπική συνέλευση της Δυτικής Στερεάς Ελλάδας.
Παπαλουκάς Πάνος. Πρόκριτος από την Κατούνα της Ακαρνανίας, εγκατεστημένος στο Μεσολόγγι. Το 1825, διορισμένος «Επιστάτης» της πόλεως του Μεσολογγίου, προσέφερε τις υπηρεσίες του, κατά την τελευταία πολιορκία, και σκοτώθηκε κατά την Έξοδο.
Φαρμάκης Πέτρος. Μικροκαπετάνιος από το Μαχαλά. Πήρε μέρος σε πολλές μάχες στη Δυτική Ελλάδα και στην Ανατολική υπό τον Καραϊσκάκη. Επί Καποδίστρια ονομάστηκε εκατόνταρχος.
Χασάπης Βασίλης. Καπετάνιος από το Ξηρόμερο. Πήρε μέρος σε διάφορες μάχες στη Δυτική Ελλάδα, κλείστηκε δε και στο Μεσολόγγι κατά την τελευταία πολιορκία και πολέμησε με ζήλο. Κατά την Έξοδο σώθηκε. Πήγε στο Ναύπλιο (Ανάπλι), αλλά εκεί βρέθηκε αντιμέτωπος με τους άλλους Ρουμελιώτες που ξεγέλασε ο Θεοδωράκης Γρίβας και που με τη βοήθειά τους πήρε και κρατούσε το Παλαμήδι, λες κι ήταν αμπελοχώραφο του παππού του. Πολλούς Χασαπαίους είχανε σφάξει το 1823 οι Γριβαίοι, για παλιές διαφορές, κι έτσι θανάσιμη έχθρα και μίσος χώριζε τις δύο αυτές οικογένειες.

Το δυτικό τμήμα του Νομού Αιτωλοακαρνανίας που περιελάμβανε τις παλαιές επαρχίες Βάλτου και Βονίτσης-Ξηρομέρου αν και καταλαμβάνει το 48,6% της έκτασης του Νομού, συμμετέχει μόλις με το 1/3 στο συνολικό πληθυσμό. Πρόκειται για περιοχές περισσότερο αραιοκατοικημένες. Αυτές οι επαρχίες αντιστοιχούν στην αρχαία Ακαρνανία, η οποία κατά το παρελθόν, και ειδικά μέχρι τον 11ο αιώνα, αλλά και αργότερα, δέχθηκαν πλήθος επιδρομών βαρβάρων. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι μέχρι την Επανάσταση τα δύσβατα όρη της περιοχής αποτελούσαν καταφύγιο κλεφτών. Αργότερα, μετά την έναρξη της Κατοχής, στα ίδια βουνά κατέφευγαν οι ένοπλες αντιστασιακές οργανώσεις του ΕΛΑΣ και κυρίως του ΕΔΕΣ, που έδωσε και τις σημαντικότερες μάχες κατά των Γερμανών κατακτητών στην περιοχή.

Στην περιοχή Λεσινίου της παλαιάς επαρχίας Βονίτσης-Ξηρομέρου ευρίσκεται και το μοναδικό αμιγές δάσος Φράξου στην Ελλάδα, έκτασης 500 στρεμμάτων, που περιλαμβάνει και τα τρία αυτοφυή είδη Φράξου που φύονται στην Ελλάδα και ευρίσκεται εκατέρωθεν του δρόμου Αστακού – Αιτωλικού.

Η οικιστική ενότητα Φυτειών παρουσιάζει εδώ και δεκαετίες έντονη πληθυσμιακή μείωση, ευρισκόμενη στην από κάθε άποψη προβληματική περιοχή του ορεινού Ξηρομέρου, μια περιοχή με καθαρά αγροτικό χαρακτήρα. Ειδικά κατά την περίοδο της έντονης εσωτερικής και εξωτερικής μετανάστευσης, από το 1961 μέχρι το 1981, οικισμοί της οικιστικής αυτής ενότητας, όπως τα Βλιζιανά, η Σκουρτού και ο Παπαδάτος έχασαν αντιστοίχως το 57,5%, το 12,8% και το 21,1% του πληθυσμού τους. Η οικιστική ενότητα των Φυτειών το 1961 είχε 6.368 κατοίκους, το 1971 είχε 6.017 κατοίκους και το 1981 έφτασε να έχει 4.880 κατοίκους. Το ημιαστικό κέντρο των Φυτειών είχε 2.201 κατοίκους το 1971 και 2.450 κατοίκους το 1981.

Πηγές
1. Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica.
2. Αιτωλοακαρνανία. Παρόν και μέλλον, έκδοση: Νομαρχία Αιτωλοακαρνανίας. Μελέτη: Πανεπιστήμιο Αιγαίου – Επιτροπή Έρευνας, Μεσολόγγι 1988.
3. Χρήστος Α. Στασινόπουλος, Λεξικό της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, τόμοι Α, Β, Γ, Δ, εκδόσεις Δεδεμάδη 1979, ειδική έκδοση για την εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, 2021.

 

το Σχολείο μας

Το σχολείο μας ιδρύθηκε στις 20 Φεβρουαρίου του 1975 ως Γυμνάσιο Φυτειών και στεγαζόταν σε άλλο κτήριο, το οποίο ευρισκόταν σε άλλη τοποθεσία στα δεξιά της οδικής εισόδου στην κώμη, καθώς ερχόμαστε από την εθνική οδό.

Το αρχικό κτίσμα ήταν ευγενική παραχώρηση τριών εύπορων πολιτών που ενδιαφέρθηκαν ιδιαίτερα ώστε να αποκτήσει ο Μαχαλάς τη δική του σχολική μονάδα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Το σημερινό κτήριο επί της οδού Αναπαύσεως είναι μεταγενέστερο, καλύπτοντας την ανάγκη στέγασης και των Λυκειακών Τάξεων που ιδρύθηκαν το 1988.

Εκατοντάδες υπήρξαν οι μαθητές που εφοίτησαν ή και ολοκλήρωσαν τη φοίτησή τους στο σχολείο μας όλα αυτά τα χρόνια και επίσης δεκάδες εκπαιδευτικοί εργάστηκαν σ’ αυτό προσφέροντας αυτά που μπορούσαν για την εκπαίδευση των παιδιών.

Παρατίθενται ακολούθως ποσοτικά δεδομένα που αφορούν στη φοίτηση των παιδιών στο Γυμνάσιο από την ίδρυση του σχολείου μέχρι σήμερα.
γράφημα μαθητικού δυναμικού γυμνασίου

Αριθμητικά δεδομένα (για συσκευή screen reader). Πλήθος μαθητών που φοιτούσαν για κάθε σχολικό έτος. 1975-76, 120. 1976-77, 178. 1977-78, 179. 1978-79, 152. 1979-80, 157. 1980-81, 182. 1981-82, 206. 1982-83, 181. 1983-84, 150. 1984-85, 151. 1985-86, 141. 1986-87, 123. 1987-88, 107. 1988-89, 113. 1989-90, 106. 1990-91, 106. 1991-92, 90. 1992-93, 82. 1993-94, 95. 1994-95, 101. 1995-96, 100. 1996-97, 88. 1997-98, 69. 1998-99, 71. 1999-00, 68. 2000-01, 70. 2001-02, 66. 2002-03, 55. 2003-04, 51. 2004-05, 54. 2005-06, 52. 2006-07, 49. 2007-08, 37. 2008-09, 46. 2009-10, 43. 2010-11, 47. 2011-12, 41. 2012-13, 48. 2013-14, 40. 2014-15, 35. 2015-16, 28. 2016-17, 34. 2017-18, 39. 2018-19, 43. 2019-20, 40. 2020-21, 34. 2021-22, 36.

Το 1988 ιδρύθηκαν και οι Λυκειακές Τάξεις του Σχολείου και η επωνυμία της σχολικής μονάδας έγινε Λ.Τ. – Γυμνάσιο Φυτειών, δηλ. Γυμνάσιο με Λυκειακές Τάξεις. Παραθέτουμε εδώ τα ποσοτικά δεδομένα που αφορούν στη φοίτηση των παιδιών στις Λυκειακές Τάξεις από τότε που ιδρύθηκαν μέχρι σήμερα.
γράφημα μαθητικού δυναμικού λυκειακών τάξεων

Αριθμητικά δεδομένα (για συσκευή screen reader). Πλήθος μαθητών που φοιτούσαν για κάθε σχολικό έτος. 1988-89, 17. 1989-90, 36. 1990-91, 39. 1991-92, 44. 1992-93, 47. 1993-94, 55. 1994-95, 49. 1995-96, 48. 1996-97, 60. 1997-98, 66. 1998-99, 33. 1999-00, 28. 2000-01, 20. 2001-02, 31. 2002-03, 37. 2003-04, 41. 2004-05, 37. 2005-06, 35. 2006-07, 30. 2007-08, 36. 2008-09, 34. 2009-10, 34. 2010-11, 31. 2011-12, 37. 2012-13, 32. 2013-14, 29. 2014-15, 30. 2015-16, 38. 2016-17, 37. 2017-18, 31. 2018-19, 26. 2019-20, 24. 2020-21, 19. 2021-22, 21.